‘Als onderwijsteam willen we uiteraard dat de leerlingen tot bloei komen, maar hoe doen we het eigenlijk zelf? Hoe kunnen we ons blijven ontwikkelen? Wat zijn de rollen van de organisatie en het management daarbij? En hoe werken die op elkaar in? Met de teamscan kun je de stand van je eigen teamontwikkeling in kaart brengen om daar vervolgens mee aan de slag te gaan.’
Dat vertelt Diesje Zwart, masterdocent aan het Noorderpoortcollege, gespecialiseerd in onderwijsontwikkeling en teamondersteuning. Zij heeft geïnventariseerd op welke manieren teams de regie kunnen nemen over hun eigen ontwikkeling. Eerst heeft ze dat voor haar eigen onderwijsonderwijsinstelling gedaan en nu is, in samenwerking met SOM, de teamscan verder ontwikkeld en digitaal beschikbaar gesteld voor alle mbo-instellingen.
Waarom de teamscan?
‘De kwaliteit van het mbo is gebaat bij professionalisering. Om die te versnellen, blijkt het goed te zijn als de regie meer ligt bij de persoon die het werk doet. Dat betekent ook dat meer kracht bij de teams komt te liggen en dat die teams zelforganiserend worden. Deze ontwikkeling zie je overigens niet alleen in het onderwijs. Begrippen als eigen regie, zelfmanagement en participatie klinken momenteel in de hele samenleving.
Vervolgens blijkt dat ieder team zijn eigen dynamiek en cultuur heeft. Er zijn dan ook veel factoren die bepalen welke mogelijke interventies aansluiten bij de ontwikkeling van een team. Die interventies kunnen bijvoorbeeld trainingen zijn, methodieken of coachingstrajecten. Daar is veel aanbod in, maar niet alles is geschikt voor het mbo. De online teamscan en toolbox helpen docententeams in het mbo kiezen uit dit aanbod voor teamontwikkeling en professionalisering.’
Hoe werkt dat dan?
‘Met de teamscan stel je om te beginnen vast waar je staat, als team. Je hebt dan een goede diagnose om te kunnen bepalen waarin je je verder wilt ontwikkelen, met welke groeifase je een bepaald doel wilt bereiken. Voor de volgende stap kun je tips benutten of een passend traject, instrument of methode kiezen. Het beschikbare aanbod staat ook op de SOM-site.’
Welke vragen beantwoordt de scan?
‘Dat zijn onder meer:
- Deel je als team dezelfde doelen?
- Ben je resultaatgericht?
- Is er een effectieve, heldere taak- en rolverdeling?
- Is het team zo sterk mogelijk samengesteld?
- Is er zicht op leer- en ontwikkelvoorkeuren in het team?
- Zijn er afspraken over werkwijzen en zelfstandigheid?
- Hoe zijn de onderlinge relaties en op welke wijze ga je om met onderlinge verschillen?’
‘Dit zijn meteen de verschillende dimensies waarin je je als team kunt ontwikkelen. Per dimensie kun je je in een bepaalde fase bevinden. De teamscan geeft een indicatie van de fase waar je als team globaal zit en waar je wilt komen. Wat gaat al goed? Wat kan nog beter?
In het teamgesprek deel je de uitkomsten om ze vervolgens te verwerken tot ontwikkelvragen voor en door het team. Op basis daarvan kiest het team zelf wat effectieve vervolgstappen zijn om verder te komen.’
Wat is er zo nieuw aan deze aanpak?
‘De teams staan zelf aan het roer, zij bepalen in welke richting ze zich verder willen ontwikkelen en wat ze nodig hebben om dat doel te bereiken. Je kunt de scan zowel individueel als samen invullen. Door de diagnose krijg je inzicht en ga je met elkaar in gesprek over de betekenis van het team voor hoe je je werk doet.’
Wat kunnen teams bereiken met deze aanpak?
‘Het doel is niet dat je zo snel mogelijk een hogere fase bereikt. Het uitgangspunt is dat iedereen met plezier wil werken en wil bijdragen aan de ontwikkeling van de leerlingen. Maar ook aan de samenwerking in het team. We zijn vaak heel taakgericht, maar staan minder stil bij de manier waarop we die taak uitvoeren, ook in relatie tot de collega’s. Met de tips en voorgestelde interventies kun je bijvoorbeeld leren op een andere manier samen te werken, een manier die beter past bij het (onderwijs)doel dat je wilt bereiken. Door daar aandacht aan te geven, kom je bijna ‘vanzelf’ een stap verder in je ontwikkeling.’
Kunnen teams daar ook hulp bij vragen?
‘Ik zou zeker adviseren om goede begeleiding in te schakelen. Om de basis van het team op orde te krijgen, is het nodig dat mensen kunnen en durven zeggen wat ze lastig vinden. Mag je conflicten hebben in je team? Durf je je kwetsbaar op te stellen? Ben je betrokken bij het proces? Het is goed als er iemand is met wie je zulke zaken kunt bespreken. Soms is deskundigheid in je eigen organisatie aanwezig, of je kunt iemand van buiten vragen. SOM stelt middelen voor professionalisering beschikbaar, veel teams hebben daar al gebruik van gemaakt.’